Leksykon polskich apologetów i teologów fundamentalnych

Damian Wąsek; Marek Gilski; Wojciech Baran; Wojciech P. Grygiel; Paweł Borto; Magdalena Ficoń; Przemysław Artemiuk; Krystian Kałuża; Antoni Nadbrzeżny; Jacenty Mastej

doi:10.15633/9788383701769

Leksykon polskich apologetów i teologów fundamentalnych

Autorzy

Damian Wąsek (ed)

Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie

https://orcid.org/0000-0003-1349-1411

Marek Gilski (ed)

Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie

https://orcid.org/0000-0003-4588-2038

DOI: https://doi.org/10.15633/9788383701769

Słowa kluczowe:

apologetyka, teologia fundamentalna, wiarygodność chrześcijaństwa, Objawienie, eklezjologia, Kościół katolicki, Polska

Streszczenie

Refleksja nad dziejami polskiej kultury intelektualnej zwykle pomija teologów, choć przez stulecia uczestniczyli oni w krajowych i międzynarodowych debatach o prawdzie, poznaniu rozumowym i miejscu człowieka w świecie. Szczególną rolę odgrywali wśród nich apologeci, a w czasach nowszych przedstawiciele teologii fundamentalnej, prowadzący dialog z nowymi prądami myśli, naukami przyrodniczymi oraz innymi religiami i wyznaniami. Wielu z nich popadło w zapomnienie, część ich dzieł wciąż czeka na przekład z łaciny lub nowe wydanie, a brakowało opracowania, które ukazywałoby rozwój apologetyki w Polsce jako spójną historię myśli. Celem leksykonu jest wypełnienie tej luki i przywrócenie najważniejszym postaciom należnego im miejsca w polskiej humanistyce i teologii. Przygotowany przez teologów, historyków Kościoła, filozofów i historyków idei na podstawie kwerend archiwalnych, konferencji naukowych i konsultacji eksperckich, leksykon obejmuje siedem stuleci – od XIV do XXI wieku. Ma układ chronologiczny i składa się z czterech części; każdą otwiera wprowadzenie w sytuację historyczną, religijną i filozoficzną epoki, po którym następują biogramy apologetów działających na ziemiach polskich – łącznie 23 hasła o autorach nieżyjących. Każde hasło ma jednolity, trzyczęściowy układ: kontekst biograficzno-bibliograficzny, warsztat twórcy i główne wątki apologetyczne, uzupełnione wybraną bibliografią i streszczeniem w języku angielskim. Leksykon ukazuje drogę od średniowiecznej apologii jedności Kościoła, w której Mateusz z Krakowa i Piotr Wysz współtworzyli zręby europejskiego koncyliaryzmu, przez polemiki epoki reformacji oraz dziewiętnastowieczny dialog z nauką i spory z darwinizmem, materializmem i pozytywizmem, po apologetykę totalną i personalistyczną. Zamyka ją współczesna teologia fundamentalna, która opiera się na świadectwie i buduje wiarygodność chrześcijaństwa, Objawienia i Kościoła katolickiego w dialogu nawet z ludźmi o niechrześcijańskim światopoglądzie. Polska teologia jawi się w leksykonie jako mozaika ośrodków – od średniowiecznego Krakowa po szkoły lwowską, lubelską i warszawską – w której w kolejnych epokach powracają pytania o sens wiary, problemy eklezjologii i miejsce chrześcijaństwa w kulturze. Leksykon pokazuje ciągłość polskiej myśli apologetycznej i pozwala zrozumieć, jak chrześcijaństwo w Polsce określało swoją tożsamość, diagnozowało kryzysy kolejnych epok i wskazywało drogi odnowy.