Ordinations of the Clergy in the Diocese of Samogitia (1778–1824)
Keywords:
Diocese of Samogitia, clergy, ordinations, source edition, prosopography, Grand Duchy of LithuaniaSynopsis
Ordination registers are primary sources for the history of the clergy, yet none earlier than this was known for the Diocese of Samogitia; ordinations after 1824 have been published by Lithuanian historians, while the manuscript for 1778–1824, although available online, remained little used because of its Latin, deletions and scribal errors. This source edition brings the full content of the register – the Elenchus ordinatorum (Liber ordinatorum) held in the Martynas Mažvydas National Library of Lithuania – into scholarly circulation and makes available data on 942 diocesan and religious clergymen ordained under Bishops Jan Stefan and Józef Arnulf Giedroyć. The 72 folios were transcribed, abbreviations resolved and scribal errors corrected, with the original spelling of surnames preserved; the data are arranged in two complementary forms: an alphabetical catalogue of the clergy, each entry giving the dates of first tonsure and minor orders, of the subdiaconate with its canonical title, of the diaconate and presbyterate, with dispensations and folio references, and a chronological list of ordination acts with date, liturgical feast (reconstructed where the source omits it), type of order, place, ordaining bishop and an alphabetical list of ordinands. The edition is completed by a table of 43 other episcopal acts (confirmation of 57,613 persons, consecration of 9 churches), the documents concerning Benedykt Oganowski, a seventy-year-old Master of the Horse of Vilnius ordained in 1781 by dispensation, a bibliography and an index of places. The introduction covers post-Tridentine ordination law, the statutes of the Samogitian synod of 1752, the history of the diocese and of the seminary in Varniai, and the impact of the Kościuszko Uprising and the war of 1812 on ordinations. The records show that orders were conferred mainly by the suffragan Adam Kościa (until 1801), then by the ordinary Józef Arnulf Giedroyć himself and, from 1815, by the suffragan Szymon Michał Giedroyć; candidates took the subdiaconate under the title of 358 Święcenia duchowieństwa w diecezji żmudzkiej (1778–1824) a vicariate or of their own patrimony, religious under the title of poverty; dispensations from the canonical times and intervals between orders were frequent, those from age rare; gaps in the record, particularly during the uprising, were also revealed. The edition contributes to the prosopography of the clergy of the Grand Duchy of Lithuania in the age of the partitions – their mobility and early careers – and provides material for the study of surname spelling.
References
Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka, Vilnius, Retų knygų ir rankraščių skyrius, F90-526 – Elenchus ordinatorum sub faustissimo regimine celsissimi ac reverendissimi d[omi]ni d[omi]ni Stephani Joannis ducis Giedroyć Dei et apostolica sedis gratia episcopi Samogitien[sis] equitis ordinum Aquilae Albae et s. Stanislai Martyris per illustrissimum ac r[evere]ndissimum d[omi]num d[omi]num Adamum Josephum Kościa Dei et apostolica[e] sedis gratia episcopum Dyoklensem, utriusque juris doctorem canonicum cathedralem vicarium in spiritualibus et officialem g[en]eralem ejusdem diaecesis praepositum Kossoviensem, Masiadensem etc. Ab anno millesimo septingentesimo octogesimo die vero vigesima quarta post Pentecosten [1 VII 1778]. In ecclesia cathedrali Vornensi ac alijs. https://ibiblioteka.lt/metis/publication/C10002279925
Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka, Vilnius, Retų knygų ir rankraščių skyrius, F90-35 – Regulae seu Constitutiones Seminarii, Olsiady, 12 II 1775
Российский государственный исторический архив, Sankt Petersburg, f. 822, op. 12, nr 3577 – Wiadomości statystyczne dotyczące diecezji żmudzkiej (różne lata)
Dobszewicz T., Wspomnienia z czasów, które przeżyłem, Redakcja „Przeglądu Polskiego”, Kraków 1883.
Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst łaciński i polski, t. 4: Lateran V, Trydent, Watykan I (1511–1870), oprac. A. Baron, H. Pietras, Wydawnictwo WAM, Kraków 2004.
Księga egzaminów do święceń w diecezji gnieźnieńskiej z lat 1563–1603, oprac. Z. Pietrzyk, Księgarnia Akademicka, Kraków 2009.
Księgi egzaminów do święceń w diecezji krakowskiej z lat 1573–1614, oprac. Z. Pietrzyk, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1991.
[Narkiewicz J.], Pamiętnik księdza wygnańca, X. O. Hołyński, Lwów 1876.
Raporty dotyczące diecezji żmudzkiej i inflanckiej z końca XVIII wieku, oprac. J. Bulak, Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Kraków 2024, https://doi.org/10.12797/9788383681559
Synodus diaecesana mednicensis, seu Samogitiae, sub auspiciis Illustrissimi, Excellentissimi, ac Reverendissimi Domini, Domini Antonii Dominici comitis in Łohoysk et Bardyczow Tyszkiewicz […] Episcopi Samogitiae […] Anno Domini MDCCLII, diebus 4, 5 & 6 7bris celebrata, Vilnae [1752].
Błaszczyk G., Diecezja żmudzka od XV do początku XVII wieku. Ustrój, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1993.
Błaszczyk G., Żmudź w XVII i XVIII wieku. Zaludnienie i struktura społeczna, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1985.
Borek A., Baza danych jako forma edycji wykazów święceń duchowieństwa, „Roczniki Humanistyczne” 64 (2016) z. 2, s. 59–88, https://doi.org/10.18290/rh.2016.64.2-3
Bulak J., Ekonomiczne podstawy funkcjonowania kościołów parafialnych w diecezji żmudzkiej (telszewskiej) w latach 1795–1844, Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Kraków 2023, https://doi.org/10.12797/9788381389341
Bulak J., Rozwój sieci parafialnej w diecezji żmudzkiej (1772–1845), [w:] 51. Międzynarodowe Seminarium Kół Naukowych w Olsztynie „Seminarium innowacyjnych rozwiązań w dobie pandemii”, t. 2: Aktualne problemy badawcze. Nauki społeczne i humanistyczne, red. D. Ossowska-Salamonowicz, M. Giżyńska, Wydawnictwo Naukowe FNCE, Poznań 2022, s. 123–135.
Bulak J., Sposób przeprowadzenia rozgraniczenia diecezji w Cesarstwie Rosyjskim na przykładzie diecezji żmudzkiej (1848–1851), „Zapiski Historyczne” 89 (2024) z. 3, s. 97–130, https://doi.org/10.15762/ZH.2024.22
Bulak J., Troska o jakość duchowieństwa. Wizytacje diecezji żmudzkiej w XVIII wieku, „XVIII amžiaus studijos” 11 (2025), s. 194–213, https://doi.org/10.33918/23516968-011011
Chronologia polska, red. B. Włodarski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013.
Genienė Z., Genys J., Varnių kunigų seminarija, Žemaičių kultūros draugijos redakcija, Vilnius 1999.
Hałaburda M., Szczepaniak J., Katalog alumnów seminarium stradomskiego (1801–1900), Kraków 2003.
Hemperek P., Reforma święceń niższych i subdiakonatu, „Prawo Kanoniczne” 16 (1973) nr 3–4, s. 209–228, https://doi.org/10.21697/pk.1973.16.3-4.09
Herbst S., Z dziejów wojskowych powstania kościuszkowskiego 1794 roku, Książka i Wiedza, Warszawa 1983.
Jujeczka S., Klerycy z ziem polskich, litewskich i pruskich święceni w Rzymie (XVI – pocz. XX w.), Wydawnictwo eBooki.com.pl, Wrocław 2018.
Kaczmarek K., Święcenia duchowieństwa przez biskupa włocławskiego Macieja Drzewickiego w latach 1516–1529, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 104 (2015), s. 55–92, https://doi.org/10.31743/abmk.12497
Kapuśniak A., Szczepaniak J., Katalog alumnów krakowskiego Seminarium Duchownego (1901–1938), Kraków 2004.
Katalog duchowieństwa diecezjalnego i zakonnego na podstawie ksiąg święceń biskupów wrocławskich 1650–1810/12, oprac. S. Jujeczka, H. Gerlic, W. Könighaus, Wydawnictwo eBooki.com.pl, Wrocław 2014.
Katalog duchowieństwa diecezjalnego i zakonnego na podstawie wrocławskiej księgi egzaminów do święceń 1601–1642, oprac. H. Gerlic, S. Jujeczka, Wydawnictwo i Drukarnia Świętego Krzyża, Wrocław 2015.
Kiaupa Z., Lietuvos istorija, t. 7: Trumpasis XVIII amžius (1733–1795 m.), cz. 2, Lietuvos istorijos institutas, Vilnius 2018.
Kowalski M. D., Duchowni z monarchii polsko-litewskiej wyświęceni w Rzymie w latach 1430–1521, „Roczniki Historyczne” 87 (2021), s. 19–55, https://doi.org/10.12775/RH.2021.02
Kozak A., Piętnastowieczne listy kandydatów do święceń z archidiecezji gnieźnieńskiej, „Studia Źródłoznawcze” 59 (2021), s. 145–166, https://doi.org/10.12775/SZ.2021.07
Kracik J., Prawie wielebni, Wydawnictwo Petrus, Kraków 2011.
Kujawski W., Wykazy święconych z najstarszej księgi akt działalności biskupów włocławskich (Kurozwęckiego i Przerębskiego – lata 1496–1511), „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 72 (1999), s. 23–112, https://doi.org/10.31743/abmk.9018
Kumor B., Granice metropolii i diecezji polskich (966–1939) (c.d.), „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 20 (1970), s. 253–374, https://doi.org/10.31743/abmk.6632
Kumor B., Projektowanie reorganizacji Kościoła w Rzeczypospolitej Obojga Narodów z 1790 roku, [w:] Ecclesia Posnaniensis. Opuscula Mariano Banaszak septuagenario dedicata, red. F. Lenort, K. Lutyński, Wydział Teologiczny UAM, Poznań 1998, s. 107–111.
Litak S., Atlas Kościoła łacińskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVIII wieku, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2006.
Nawrot D., Litwa i Napoleon w 1812 roku, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2008.
Poplatek J., Wykaz alumnów Seminarjum Papieskiego w Wilnie 1582–1773, „Ateneum Wileńskie” 11 (1936), s. 218–282.
Prašmantaitė A., Žemaičių vyskupas Juozapas Arnulfas Giedraitis, Diemedis, Vilnius 2000.
Stankevič A., Procesy o zbiegłych poddanych w sądzie grodzkim wileńskim (w drugiej połowie XVIII w.), „Rocznik Lituanistyczny” 11 (2025), s. 145–170, https://doi.org/10.12775/RL.2025.11.06
Suska D., Doniesienia wileńskie w gazetach rękopiśmiennych Teodora Ostrowskiego jako głosy pamięci zbiorowej w prasowym dyskursie publicznym XVIII w., „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” 19 (2024), s. 231–243, https://doi.org/10.24917/20831765.19.17
Szczepaniak J., Duchowieństwo diecezji krakowskiej w XVIII wieku. Studium prozopograficzne, Wydawnictwo Antykwa, Kraków 2010.
Szczepaniak J., Katalog alumnów seminarium stradomskiego (1732–1800), Kraków 2003.
Szczepaniak J., Katalog alumnów Seminarium Zamkowego w Krakowie (1677–1801), [cz. 1–2], Kraków 2003–2004.
Szczepaniak J., Katalog duchowieństwa diecezjalnego zestawiony na podstawie krakowskich ksiąg święceń (1646–1789), t. 1–4, Wydawnictwo UNUM, Kraków 2008.
Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, t. 1: Województwo wileńskie XIV–XVIII wiek, red. A. Rachuba, oprac. H. Lulewicz, A. Rachuba, P. P. Romaniuk, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2004.
Zając P., Giovanni Andrea Archetti i Stanisław August Poniatowski. Obraz króla i wzajemnych relacji w depeszach nuncjusza do Sekretariatu Stanu Stolicy Apostolskiej z lat 1776–1784, „Kwartalnik Historyczny” 123 (2016) z. 2, s. 279–311, https://doi.org/10.12775/KH.2016.123.2.03
Żytkowicz L., Litwa i Korona w r. 1794, „Ateneum Wileńskie” 12 (1937), s. 515–566.
